SUKTE BEH LEH TEDIMGAM TANGTHU

Meitei tawh  kidona AD 369-1887

 📚 Takaung khua kumpi Abihrasa a sih ciangin a tapa golpen Kanrasagyi in a galkapte tawh Takaung  khua pan lal khia in Talawady gun ( Chindwin ) kantanin Kaletaungnyo ah Zasayu khua a sat hi.  Tua khua pan Ngitapanadi gun nisuahna lam Kyauhpantaung khua a sat hi.  Tua khua pan Ngitapanadi gun nisuahna lam Kyauhpan taung khua satin a teeng leuleu uh hi. asayu khua - ah Shan mi Ko  mandaraja in Kumpi a sep hunsung AD 369 kumin Meitei  te in Zasayu khua ( Bunglung ) a sim uh ciangin Zasayu khuapi Teinyin ah a tuah  uh hi. AD 416 kumin Komandaraja tapa Sawkantwe leh Mohnyin ukpipa leh Pagan ukpipate kipawl khawm uh ahihmanin Zasayu khuapi hong minthang mahmah hi.

  📚 Kawlgam ah Sawmonit in kumpi asep hun AD 1364 kumin Mohnyin leh Zasayu ukpite kisim uh hi. Sawmonit in  tua akisim ukpi  tegel simin a zo hi. Tua hun  a kipanin Zasayu ukpi gamteng Kawl kumpi leh Meitei ukpite khut nuai ah om kawikawi hi.  AD 1752 kumin Alaungpaya in Kawlgam kumpi a sepciangin Meitei gam leh Assam gam teng simin a zo kawikawi hi. Alaungpaya sih AD 1782 ciangin atapa Budawpaya in kumpi sem a, AD 1813 kumin Meitei gam ukpi dingin Majit singh koih in, Assam gam ukpi dingin Chandrakansingh a koih hi. Tua thu Assam mite lungkim loin Chandrakansingh ukpiza  pan a kia sak uh hi. Tua thu Budawphaya in a theih  ciangin Mahabandola pai sak in  Chandrakansingh mah Assam ukpi dingin a koih  kik sak hi. Tua hun akipan in Assam leh  Meiteite in Budawphya kumpi tungah siah a pia uh hi. 

  📚 Tua hun in England kumpi in India gam sung Siahgam ( Colony ) in neih khin aa, England kumpi in Meitei mite leh Assam mite huhin Budawphaya siah a dem sak hi. AD 1824 kumin England kumpi in Kawlgam hong sim a, Yandabo khua ah gal kilemna a bawlna uh panin Kawl kumpi in Assam leh Meitei gamsung kiukna nawngkai sak theiloding, tua gamte Kawl kumpi ukna  pan suakta sak ding cih thute a hel uh hi. 

  📚 Tua kilemna lai a bawl uh ciangin Meiteite in nidang hun Meitei gamteng deih kik in, Khawmpat gam Chindwin gun dong Meitei gam suaksak nuam hi. Tua thu Kawl kumpi lungkimlo a hih manin gamgi enkik  dingin AD 1831 kumin Kawl kumpi leh Idia Kumpi tangmi Capt. Grant leh Lt. Pembatonte Kindat Khua ah thu kikupna a nei uh hi. Tua  pan Kale-Kaabaw ( Kawlpi leh Tamu ) gamteng Kawl kumpi ngahsak a, a ki-uk zo nailo gam in a ciamteh hi.

 📚 Kawl kumpi leh Meiteite gamgi vai a nawngkai hun sungin Tedim khua ah Pu Kam Hau a minthan mahmah hun a hihi. Tua thu Meitei ukpipa in a zak ciang in " Kam Hau in hong simin ka ukna gamteng hong sutkha ding hi. kagam hong suhma in ka sim ding hi." ci-in thu gingsak den hi. Tua hun in Zomite midang ukna nuai ah ki om lo a, Pu Kam Hau uk lohna gamte ah zong Sukte te in Ukpi hausa semin na uk uhi.

 📚 AD 1850 kum ciangin Chandrakirtisingh in Meitei  gam ukpi sem a, Sukte gam simding cih thu gingsak hi. Tua ciangin 1834-1850 hun sung Sukte mite in Meitei gam ahun hunin na  simzel uh hi. Meiteite teenna Mombe khua leh Herraway khuate Mualpi khuami Pu Go Khaw Thang leh a pawlte in simin na uk  uh hi. Meitei gam ukpi Chandrakansingh hun sung 1856 kum in Sukte  mite in Meitei gam a sim kik uh  hi. 1857 kum ciangin Meitei Ukpipa in Sukte gam simding mi 1500 hong paisak in hong sim uh a, Meiteite in lel uh a hih man  in Meitei gam Political Agent  Col. Culloock in " Meitei galkapte meidawi lua uh ahih manin Sukte mite lel hi " cih thu   "Manipur Expedition Against the Kam Hows" 1857 laimai 164 ah kiciamteh hi. Hih Kikapna pen khat vei kikapna ci-in kiciamteh hi. Hih kikapna pen khat vei kikapna ci-in kiciamteh hi.

 📚 1857 kum Meitei tawh kikapna ah Tapei leh Tedim kikal Meitei galkapte van a puaksak khuate khat ciangin Meitei lutang khatta hong puak un ci-in Pu Kam Hau in thu a piak bangin Meitei galkapte van a puaksak khuate in Meitei lutang khatta Pu Kam Hau a puak uh hi. 1859 kum April kha in Sukte mite in Meitei gam Shookono khua kiang Hankip khua sim uh a, a khua meitawh hal sak,  mi 15 that, mi 45 te a neih a lamh teng tawh manin a ciahpih uh hi.  Saitual khua sim in a meitawh halsak uh a hih manin Meitei Political  Agent in "Agression by the Sooties Reported in 1859" lai sungah Sukte mite gamtat khengval hi ci-in ciamteh hi. 1859 kum kikapna pen  nih vei kikapna ci-in kiciamteh a, hih hun dong Pu Kam Hau in galmai pui a, 1868 kum Pu Kam Hau a sih ciangin Pu Za Tual in gallmai a pui hi. 
  
  📚  Hih nih vei kikapna tawh kisai in, Meitei te  in a lungkim lohnauhSukte mite tungtah a puak  uh ciangin Sukte mite in " Kong kapnawn kei ding uh hi " ci in Col. Mc. Culloch tungah kicaimna a pia uhhi. 1871 kum ciangin Guite Pu Go Khaw Thang  in Meitei khua khat a sim kik hi.  Tua hun in Lushei Van Nuai Liante leh Meiteite Meitei gam Cachal ah a kikap hun laitak hi a, Sukte  mite in Lusheite simin mi a thatte sungpan lutang 4, Meiteite a puak uh hi. Tua galmat lutang 4 a puak manun Meiteite in "Sukte mite gal  cihding lah hamsa, pawl cih ding lah hamsa" ci hi. cih thu "Relation Between Manipur and Sooties Upto  1871"  lai sungah kiciamteh hi.

 📚 Tua khit ciangin Meitei ukpi Maharaja in a gam sungah Lushei mi leh Sukte mi a lut theih loh nadingin gamgi sungah Brigadier General Boucher leh galkapte a cing sak  hi. Meiteite leh Lusheite kido kik veve uh a, gal kidona pan Meiteite a ciah uh ciangin Pu Go Khaw Thang te tawh  Civu mun ah kituak kha uh ahih manin Go Khaw Thang man in Manipur thong sungah a khum uh hi. Pu Go Khaw Thang in a tuktum  at khia in Pu Za Pau zi, a   sanggamnu Pi Ning Vum kiangah a nuai a, late tawh a khak hi.

1. (a) Thei  bang  sen a taanglaithah pal cih tuahna , mimbang pianpih ciinmang in na vel ve aw
 (b) Mimbang pianpih ciinmang in na vel in la,
 duangzun sikin phualngia bang na zun ve aw
2 (a) Teitui mangpan kha na pham ta ding ci e,

 mimphung lun leh vang khua in hong lel ve vua
 (b) Mimphung lun leh vangkhua in hong lel ve vua,
 khakiak kumsawt huantu bang na ciing ve aw

Tua mahbangin Pu Go Khaw Thang in azi a dingin a nuai a, late a khak hi.
1. (a) Sunni tum zanglei sokbang mual ta e,
 lawm aw tun siang lam i zong mawh ding bange
 (b) Tuklu keelsawn zunlih bansam zo  hang e,
 Laihen zatam tuai liianun na sial nam aw
2. (a) Henkol khiana singhenna suangdang nuai pan,
 ngaih zalna ngalsial bang hong don dih ning e
 (b) Zinleeng samkaihna leh namcih gawmna,
 sunni vontawi tanggual khim khua kheng lang e, ci - in a lungzuanna la a khak hi.

 📚 Pu Go Khaw Thang  -te a kimatna tawh kisai in Cachar Mangpi Mr. Edgar in Kam Hau te in eite hong huh khit ciangin a gallui uh Lusheite sim a pai uh a hih manin Pu Go Khaw Thang te khak kik huai hi ci-in a gen hangin Maharaja  in khah kik nuam lo hi. Pu Go Khaw Thang a khah kik nop loh ciangin Kam Hau te in "Kong koihkhong keiding uh hi " ci-in thu zasak uh hi thu Capture of Kam Hau Chief Go Khaw Thang by Manipur Contigent  laimai 166 sungah kiciamteh hi.

Crd. Tedim gam leh Sukte beh tangthu pan lak kik.
Zogam Zomi thugil tuamtuam

Source: Muan Cing Laibusal 
Share:

Pu Pum Za Mang Ukpi Sepna

1800-1948 KIKAL ZOGAM TANGTHU-2

Ukpipa Hau Cin Khup cidam nawnlo a hih manin ukpi za a tapa Pum Za Mang tungah apnuam a, Chin Hills District, Deputy Commissioner W.R. Head kiangah ngetna lai khia hi. 1926 kumi Pu Pum Za Mang kum 32 phak laitak 1926 a kipanin Ukpi sem hi. Pu Hau Cin Khup kumzawnin hun sawtpi lupna tung ngakin om a,  September 10, 1934 zingsang nai 7:00 in Pu Hau Cin Khup (kum 60),  Tonzang innpi ah si hi. A sih in sial 74, lawi 11, bawng 18, sakol 2, a vekpi in gan 105 kawsah nei hi. 

Ukpi Pu Pum Za Mang in 1917 kumin Thangkhal haupa Pu Za Tual (Sukte) tanu Cing Khaw Lian tawh kiteng a, a kumkik ciangin ta nei manlo in sihsan hi. 1920 kumin Saklam a Kangkap Hausa Pu Mang Cin Lian tanu Ciin Khaw Man tawh kiteng a, ta 8;  Khup Khen Kham, Sian Lian Pau, Khup Do Dal, Pau Kap Thang, Kham Za Dal, Niang Khaw Man, Ciin Khan Cing leh Cing Lun Niang te a nei hi.  Pu Pum Za Mang zi pen kha 7 sung a en nuamte a dingin hun beisak uh hi. Tua ciangin Pi Ciin Khaw Man in la phuak a;

(a) Hong en ve vua, hong en ve vua,
Luntawi phual ngo hing e.
(b) Luntawi phual ngo hing aw e,
N nuai dot Lunmang hing e.

Ukpi te khual a zin uh ciangin sakol tung tuangin zin uh a, Pi Ciin Khaw Man pen sakol tung tuang theilo ahih manin tal in a zawng uh hi. Tonzang innpi a tunkik uh ciangin khua kim khuapam a hausate, upate leh mipi te in nasia takin dawn uh hi. 

Pu Kam Hau in a tate siah a kaihsa na a hi; Thangkhal, Gamngai, Mawngken, leh Ngennung khua hausa te siahkaih teng Mikang kumpi in phiat sak a, tang seu khat leh saliang te zong Pu Pum Za Mang in siah a kai hi. Guite kual hausa te siahkaih teng zong phiat sak a, kum thum ciang sialpi khat ta Sial siah, sa liang siah leh tangsiah te zong a pia uh hi. 

Khua dang a pemte in a inn te uh zuak theilo a, ukpipa Pu Pum Za Mang in a tang hi. 1937 kum a kipanin khual khua a pemte in a inn tangin Rs. 750 pu Pum Za Mang pia uh a, a zuak nuamte in zuak thei uh hi. Logam pen hausa te in a neilo te pia uh hi. 

Siahkiamna leh Sila a beina

Sila beina ding leh Siahtung siahphei a kiamna ding pen Britist Yangon governor in 1929 kumin thu bawl khin zo hina pi in 1934 kumin Pu Hau Cin Khup a sih ciangin kizang thei pan hi.

December 10,1934 in Yangon governor in, khua hausa te in saliang leh tangseu a lak te uh a kimkhat khiam uh henla, Innpipa pu Pum Za Mang piakhin uh hen, cih order suah uh hi. 

May 12, 1937 in Ukpipa Pu Pum Za Mang leh a lai at Pu Vungh Za Kham te Yangon ah pai uh a, Yangon governor pa kiangah a order suah vai a nget phat kik uh a, Governor in ka thusuah sa kidok kik thei nawnlo hi, ci a, ukpipa Pu Pum Za Mang kumsim Rs. 2000 piak dingin gen a, Rs. 2000 pia pah hi. 

August 5, 1937 in Ysngon panin Tonzang innpi tung uh a, lamkal ah Sangai khat man uh hi. Rs. 2000 leh Sangai mat lungdamkohna Pawl lianpi khat bawl a, sial 75, bawng 50 leh kel 100 go uh hi. 

 1937 kumin Yangon Governor panin pu Pum Za Mang kiangah mipi te a dingin a lungdam huai mahmah thu tung hi. Tua pen siah nam 9 lak pan nam 7 bei a, an bung khat leh gamsa liang khat bek kikai sakna ding leh Sila bei ding a, sila te kitan thei ding hi. Sila a gol pen te Rs. 50, sila nautang te Rs.25, Sasan (Sabak) tawh to a kaite Rs.10 tawh kitan ding hi. Sialpi khat Rs.25 in seh sak a, taubel khap-9 khat pen Rs.25 in kitan sak hi.

Galpi nihna sung Zogam a thupiang te
Galpi khatna pen 

Galpi khatna apian ma pek in Manipur, Lushai Hills leh Chin Hills ah British galkap te lut khin uh hi. July 28,1914 pan November 11, 1918 dong kum 4 val galpi khat na piang a, Chin Labour Coup mi 1033 te 1917 kumin Tedim panin dingkhia uh a, 1918 kumin hong tung kik uh hi. Kam Hau gam ukpi Pu Khaw Cin Zam, Pu Hau Cin Khup leh Pu Pum Za Mang hun sung tengin Zogam ah British te hong ukin om den uh hi. Tua hun sungin Chin Hills Division pen Sukte gam, Kam Hau gam, Sihzang gam leh Zahau gam in kikhen hi. 

Leitung galpi nihna pen  Sep 1, 1939 pan Sep 2, 1945 dong kum 6 sung sawt a, Chin Hills Division sungah zong Japan te 1941 kumin Yangon tung uh a, 1942 kum June kha in Kalaymyo tung uh hi. 

Tua hun laitak in ukpipa Pu Pum Za Mang dam mello in Yangon ah zato kilak dingin a lai-at Pu Vungh Za Kham tawh Yangon ah  October 20, 1941 in tung uh hi. October 25, 1941 in Yangon, Mingladon a Bo. Kham Khual te innah Zomi Civil leh galkapbu te thu kikum uh a, Japan te huh dingin thukim uh hi. Chin Hills Commissioner, Mikangte in Pu Pum Za Mang in Japan te a huh dingin muangmawh a hih manin inn lam ciah dingin vaikhakkhak a, 1941 kum December kha in ciahto uh hi. 

December 7, 1941 in Japan te in USA te galvan koihna phualpi Hawaii gam a Pearl Harbour tuikulh sim gawp uh a, British leh China te in Kalamyo nusia in Chin Hills lamah hong kahto uh a, India gam lam zuanzuan ta uh hi. Tua ciangin British te a huh Chin Battalion te zong lungkia mahmah uh hi. March 8, 1942 in Japan te in Yangon la uh hi. 

Ukpipa Pu Pum Za Mang in Catholic Siampi Tun Yin kamtai dingin sawl a, laipua sak hi. 
(1) Japan te in na mat uh Myitkyina Battallion, Burma rifle sung a om Chin galkapte leh battallion khat peuhpeuh sung a na mat uh Chin te thunung thuma omlo in khah khia ding,
(2) Japan te in ka mite numei leh pasal thulian lua hang a hih kei leh mawk bawlsiat loh ding,
(3) Gal sung a misi te, vansiate leh innsia te a sum in compensate pia ding
(4) Japan te in British te khut sung pan India suahtakna a ngah pih khit ciang Chin Hills zong Independent pia ding, cih te a hi hi. 

Japan te in Pu Pum Za Mang ngetna thukim uh a, a mimat teng khah pah uh hi. Chin Hills Dividion Tedim SDO N.W. Kelly O.B.E in Sukte leh Sihzang ukpi te kiangah  Japan te a nang dingin Levy ngen hi. April 25-27, 1942 sung Tedim ah kikum uh a, Chin Levy phut pah uh hi. Chin Levy A leh B in kikhen a, Chin Levy A pen gamkuan a gal nawk ding pawl hi a, Chin Levy B pen a mau khua ciat ah amau thau tek tawh, khua khat leh khua khat kikal a hung ding te a hi uh hi. Pu Pum Za Mang in ama ukna gam sung a hausa te, upate leh makaite khempeuh Tedim ah sam a, Chin Levy zom tek dingin a thei sak hi. 

Chin Hills leh Burma gamgi ah Chin Levy te leh Japan te nakpi takin kido uh a, Leisan mual kidona ah Japan te tampi that in 150 liam uh hi. Tonzang ah, Singgial mualdung tengah anne manlo liangin kido uh hi. Kalaymyo pan Japan te in vanleng tawh kap in leilam pan thaupi tawh kap uh a, March 13, 1944 in Tedim panin British galkapte kihemkhia uh a, Imphal lam zuan uh hi. Japan te in Tedim, Tonzang, Singgial, Pallian, Chindwin gunpi dung tawnin Tamu lam pan zong nawkto uh hi.

Mikang galkap 17th Division te in Cikha ah (tai 82 na) phualpi nei uh a, vanleng neute a tukna dingin vanleng tualpi khat bawl uh hi. Tuikhiang, Nakzang, Tonzang, Sialciam (Tonzang khuakhung), Tuiha (tai 144 na) te ah galkap tampi koih uh a, Tedim Lawibual pen Brigade headquarters dingin nei uh hi. Thangpi (Fortwhite) pen a ngeina mah in galkap phualpi dingin zang uh hi. Southeast Asia Commander General Lord Louis Mountbatten pen Imphal panin mawtaw tawh Tedim pai a, galvanleng nih in lampi tawntung ah cing hi. Tedim Brigade Headquarters ah zankhat tam a, Imphal ah ciah kik hi. 

Japan te hong hat semsem uh a, Chin Hills pan Mikang galkapte kihemkhia uh a, British galkapte in November 9, 1943 in Falam nusia uh a, March 13, 1944 in Tedim nusia uh a, March 19, 1944 in Tedim la uh hi. 

Zomi te in Mikang te muang mahmah uh a, Japan te in a zawh ding uh umvetlo uh hi. Tua laitak in Mikang te in India gamah galtai nuam te a dingin Tonzang tualpi dim takin mawtawpi koih uh a, kuamah tuanglo uh hi. Japan te in Thangpi lam nawklo in Bunglung (Yazagyo), Phaidim lam tawnin Ngeisok bawk mual outpost la uh a, Mikang galkap 5 man uh a, Khamzang khuataw ah that uh hi. 

March 13, 1944 in Tonzang khua khung Sialciam ah Mikang te tawh kido uh hi. March 13, 1944 in Falam lam pan a pai Japan te in Tuikhiang leh Singgial ah Mangkangte na khaktan uh a, Tamu pan hong pai Japan te in Lennakot pan Bizang gun lei kanin Cikha na tung uh hi. Japan te in Tonzang a om pasal khempeuh Sing-at khuataw lui Likhan lui dong van puasak uh hi. Tonzang Buzung leh Sanginnpi sikkangte phelkhia sak a, Tuikhiang dong puasak uh hi. 

Tonzang ah Japan te a om sungin Mikang te in galvanleng 2, venlengneu-6, vanlengpi 12 tawh nisim phial in bomb khiat khiat uh a, inn tampi kang a, a kanglo te zong belhtheih tuanlo a, Tonzang te gim mahmah uh hi. Tuitum, Mualkawi, Sianggial, Kansau leh Cikha te zong gim mahmah uh hi. Mikang te in Nakzang a nusiat uh ciangin Nakzang sikleipi leh Lungsan sikleipi te thaupi tawh kaptan uh a, gungal lam tawh thu kizakna om thei pak nawnlo hi. 

Japan te in Imphal leh Naga khuapi Kohima la dingin nawt to suak uh a, Singapore, Malaysia, Philippines kim a tuipi tungah USA leh a pawlte in Japan te nakpi takin do uh a, Japan te in lel zel uh ahih manin Manipur lama Japan galkapte kiangah galvan leh ration supply zo nawnlo uh hi. Tua ahih manin Imphal leh Kohima la zolo in 1944 kum August kha in Chin Hills lamah Japan te nungkik uh hi. 

Ukpipa Pu Pum Za Mang in Pu Kam Za Nang, Pu Kai Za Thang, Pu En Khaw Vung leh Pu Vungh Kam te gungal pai sak in Gamlai phualpi in nei sak hi. Tua te in Japan te omna teng hilh uh a,Mikangte in bomb khiat in Machine gun tawh Japan te kap uh a, Japan te thanem semsem uh hi. 

Chin Defence Army 
 Japan te in khua hausa upate sam sak a, a pailo peuhpeuh ngawngtan a hi hi. Kum tampi hong uk Mikang te kong hawlkhiat sak uh a, suaktakna na ngah ta uh hi. Na khantohna dingun nakpi takin na hong sem ding hi ung, hong langpan peuhpeuh na ngawng uh hong kitan ding hi, Chin Defence Army (CDA) na phut un, ci hi. 

1942 kum June kha in Japan Commissioner Lt. Gen. Inada leh Pu Pum Za Mang te in CDA kiphut a,  Japanese M. Hachita pen District Administration Officer (DAO) dingin seh hi.  Pu Pum Za Mang sanggampa Pu Lian Cin Thang, Pu Vum Khaw Hau, Pu Pau Za Kam, Pu Khai Mun Mang a kipan CDA makai sehpah uh hi. 

1944 kum June 5-10 sung Japan Inada in hausate leh makaite sam khawm a, Inada (Za Biak) in Japan te langpang a, England kumpi tawh a kipawl mithum gungal ah mi thum om a, a thu a kikan san laitak a hi hi. Gungal khua te pen thau leh sakol khempeuh June 14, 1944 ma in Tedim.hong pua ding uh a, hong puaklo te ngawntan hi ding hi, cih thu gen hi. 

Sukte Independent Army

Gungal a mithum a cih te pen Sukte gungal nisuahna lamah Pu Thawng Za Khup leh Pu Thuam Za Mang, Sukte gungal nitumna lamah Pu Hau Za Lian te a hi uh hi. June 14, 1944 in Heilei khua ah gungal a thau nei teng leh sakol nei teng tawh thu kikum uh a, thahlup ding ih ngak sangin Sakol leh thau puaklo in do zaw ni, ci in thukim uh hi. July 11, 1944 in Heilei khua ah kikum kik uh a, "Free Chin Movement" cih min phuak uh hi. September 1, 1944 in Takzang camp ah thu kikum kik uh a, Free Chin Movement pen Sukte Independent Army cih tawh laih uh hi. 

September 1, 1944 in Mikang te in Chin Hills lam ah lut kik dingin Imphal panin Indian Army 5th Division tawh galtai Zomi 12 te lamhilh dingin zang in hong kilehkik uh hi. 

September 14, 1944 in Tedim uk Japan Inada leh Japan galkapte 15 tawh CDA 30 tawh Mualbem ah pai uh a, S.I.A te in delh uh a, Mualbem khua umcih uh hi. Japan te tawh kikap uh a, khat kap lum in Japan Inada man uh a, September 15, 1944 in CDA 30 te zong man khin uh hi. Tua Japan bupa Za Biak pen Mualbem pan Heilei ah puak uh a, Heilei pan India gam Hoshiarpur a omb17th Brigade pa kiangah puak uh hi. 

S.I.A te in Mualbem ukpipa Pu Thuam Za Mang innpi phualpi in nei uh a, Japan uk sung a om CDA te Mualbem ukpipa Pu Thuam Za Mang innpi a S.I.A te kiangah ki-ap khin ding thu zasak uh hi. Tua ciangin Limkhai, Vangteh, Suahlim, Lawibual, Saizang leh Khuano khua te pan CDA te Mualbem ah ki ap ziahziah uh a, S.I.A galkap hi pahpah uh hi.

 S.I.A te khen-4 kisuah uh a, September 15 pan October 14, 1944 dong kha khat sung Japan te omna; Saizang, Lailo, Khumvum (Vangteh gam), Phun-om, Thangnuai, Dolluang, Khumlumual, Thang-ngal, Zawngkong, Phaiphek, Lamzang, Phaileng, Suahlim cih te sim kawikawi uh hi. A nunungpen ah Japan te phualpi a hi; Tungvum leh Sakhiang te October 14, 1944 sim uh a, zo mang uh hi. 

November 27, 1944 in Tedim, Fortwhite ah British Lt.Col. Warrin, Major Franklin te in Western Chin Levy te leh S.I.A te sam uh a, tavuan apna kinei uh hi. Takzang camp pan June 22-Novrmber 27 kikal S.I.A galkapte leh September 15- November 27, 1944 dong a semte pahtawina certificate pia uh hi. 

Japan te in Tonzang a lak uh ciangin Kam Hau gam tangin Japan te tawh kilemna thu a gen dingin Pu Hau Cin Khup leh Pi Vung Khaw Man te tapa 4 na Pu Lian Cin Thang zang uh hi. Japan te tawh thukimna bawl in Chin Defence Army phut uh a, Pu Lian Cin Thang makaipi khat in koih a, Mualbem ah om sak hi. 

Japan te kiang pan British galkapte a nungkik lai un a tai manlo khat Seitual khua ah om hi. Japan te in Pu Lian Cin Thang, Pu Kham En, Pu Kam Za Vungh leh CDA galkapte delh sak a, kaplum uh hi. Japan te nungkik in Makangte a nai uh ciangin Pu Lian Cin Thang, Pu Kham En, Pu Kam Za Vungh te Champhai a Mangkang te kiangah kipia uh hi. Champhai pan Silchar ah, Guwahati ah, Imphal ah, Tedim ah, Falam ah, Kalewa ah, Monywa thong te ah kipuak in, khantawn thongkia dingin thu kikhen uh hi. 

Tua hun sungin Falam khua ah ukpi teng kikhopna khat om a, Pu Pum Za Mang in Falam ukpi, Hakha ukpi te zawn a, Mangkang te kiangah Japan te thupiak hi. Thupiak bangin gamta kei le uh amau kithat ding hi, ci in genpih uh a, kum 20 thongkia dingin khiam suk sak uh hi. Pu Hau Cin Pau in Yangon ah appeal hih leuleu a, kum 15 khiam in kum 5 bek thongkia hi. Monywa thong sung panin Pu Lian Cin Thang in a sangkahpih Bogyoke Aung San laikhak a, Aung San in a lawmpa Thakin Thein Pe pai sak a, Monywa thong ukpa kimu a, thong panin suakta hi. 

Japan gal a ven khit ciangin gal sung a kizang mawtaw a lian a neu tampi tak Nakzang camp, Tuikhiang camp, Cikha camp, Kansau khua leh mun tuamtuam ah kinusia zihziah hi. Tua camp te ah a ut ut pai in nektheih, dawn theih, zanpuan, siksia a kipan a deih deih uh la in, khawm in nawnkhia zishziah uh hi. 

Khuabem te Lut Thual in mawtaw te na kaikhawm a, Imphal panin Meitei te mawtaw hawl thei leh a bawlthei pai uh a, Lut Thual tung pan lei uh a, Meitei te leh Lut Thual in hauh lawh uh hi. 

Eimi te in mawtaw te akgil ding peuh in zang uh a, mawtaw peite lakhia in mualdawn ah puato in khuk suk a, muhnop sa mahmah in sun thapai in hun zang uh hi. Phutphut a ki ci motorcycle te a tuat uh leh a ging ciangin lau uh a, saupipi tai uh hi. Mawtaw hoihlai te cimphawnna in phel uh a, a vante kem uh hi. Mawtaw sikte tu le hei in sek uh hi. 

British te in gambup ah Japan te zo uh a, British khut sungah om kik in Pu Pum Za Mang in ukpi mah sem kik hi. Bogyoke Aung San makai in Burma in Independent ngah ding cih thu kiza za ta hi. Tedim Subdivision Officer T.T. West in Tonzang innpi ah meeting khat sam a, Burma pen council tawh ki uk ta ding a hih manin no gam no kaih sung panin council nasemte a dingin bangzah khiat zo ding na hi uh hiam, a cih leh hausa te in bangmah zah khiat zo kei nung, ci uh hi. 

Kawlgam bupkikhop a om ma in British te in, no mual tungmite tei nai hetlo na hih manun Major Stevenson tawh vaikhawm khawm in hong uk le ung, na ut hiam, a cih leh Pu Pum Za Mang in, hong kikum phot nung, ci hi. Mual tung mite kamkupna ah Pu Pum Za Mang in tua thu gen in kikum uh a, Kawlte khutnuai ah om sangin ut zaw mah hang, ci in thukim uh hi. 

England Prime Minister Clement Atlee in Burma tawh kiton in mual tung mite zong Independent piak dingin gen hi. Tua thu pen October 17, 1946 in City Hall ah Yangon Governor R.D Smith in a pulak ngiat a hi hi. 

Tua ciangin Bogyoke Aung San in mual tung mi a hi; Chin, Shan, Kachin leh Karen te kiangah Burma Independent ngahna dingun hong huh un. Banghangin England kumpi hong khemna um na hi uh hiam? Eite in vaihawm khawm in,ngun-kuang kham-kuang sawk khawm leng nekledawn a kibangin nekhawm dawn khawm ding hihang, ci in ukpi te leh hausa te a zawhna dingin kei zong mualtung mi Chin ka hihi, ci lai hi. 

Tua ciangin February 12, 1947 in Panglong conference sam a, Burma Prime Minister ding pen kikhek kual ding hihang, ci in thukimna bawl uh a, Panglong Agreement, ki ci hi. 

July 19, 1947 in Bogyoke Aung San leh Cabinet Minister 6 tawh kikap lum hi. Panglong Agreement bawl makaipipa kikap lum mah leh mual tung mi ukpi te in thukikupna nei nawn tuanlo in Kawlte pummuan uh a, Bogyoke Aung San tangin U Nu, England ah pai a, mual tung mite zong Burma gam sungah om ding ut mahmah uh hi, thukim uh hi, Panglong Agreement ka bawl uh hi, ci in Enland Prime Minister Clement Atlee lak a, tua zah a ut tak na hi uh tak in ci in October 17, 1947 in U Nu-Atlee Treaty agreement bawl pih hi. January 4, 1948 in British te kiang panin Burma in Independent ngah a, Zomi te Kawl te khut sungah ih lut ni a hi hi. 

British te in Burma a nusiat ding uh ciangin a vui a tang a kipan galvan khempeuh Col. Lian Cin Zam khut ah ap uh a, Col. Dal Za Kam in Col. Lian Cin Zam a huh hi. Tua hun lai in 1st Chin Battalion, 2nd Chin Battalion, 3rd Chin Battalion, 4th Chin Battalion cih om hi. 

Panglong Conference ni February 12, 1947 pen Union Day in, ki ciamteh hi. Chin Hills Division pen Chin Hills Special Division in laih uh hi. 1974 kum in Chin Affairs Council in Chin Hills Special Division pen Chin State in laih uh hi. 

Burma in Independent a ngah kumin Kam Hau gam Ukpi nunung pen Pu Pum Za Mang in November 10, 1948 zankim laitak in Tedim Innpi ah a zin leh a natna kitheilo in si hi. Pu Pum Za Mang a sih ciangin A pa Hau Cin Khup kiangah vui dingin ama Jeep tawh Tonzang ah kipua to hi. A tate in Sial, lawi, bawng, leh sakol a kigawm in gan 45 kawsah sat uh hi. April 15, 1949  nitak nai 10:00 in vui uh hi. November10, 1950 kumin a zi le a tate in Pu Pum Za Mual a bawl uh hi. 

Thu lakna te;
• Mualbem khua tangthu
•'Kam Hau gam ukpite tangthu
• Sukte ukpite tangthu
• Heilei Mualsuang (Pu Kam Cin Pau, 2005)

Courtesy: Muan Cing Laibuusal FB
Share:

Lohching Na Kisa Hiam?

 ~ Pro Pastor Dr. Kammuanmung Thangniang

Thangkhal Baptist Church (ABA), New Delhi

Mihing hinkhua a dinga poimoh penpente laka khat ahihleh 'Lohchinna' ahi. Kua peuh lohchinh kiut chiat a, zong lohchin ki sawm chiat hi. Ahin, sil dah huai mahmah khat ahihleh mi tengteng kilohching lou hi: khenkhat te lohching a, a tamzaw thamte lohsam hi. A tangpi a genin mihingte pen lohching leh lohsawm in kikhen theih hi. Tua ahihtakleh nang khoihpen hi in na kikoih a? Loching nakisa na hiam?

'Mi lohching' ih chihte pen atangpi in sepna hoihtak neite ahi. A diakin ei singtangmiten lohchinna sangpen a ih ngaihsut uh ahihleh government sepna muh ahi- government nasepnate lak a zong IAS, IPS, IRS muhte pen mi lohching vawt a ngahsut ahia ua, amau bek hilou in ah nu leh pa te uh zong 'nu-lohching', 'pa-lohching' chia zahtak ahi uhi. Private company hung hat deuhdeuh toh kizui in, private a sepna hoihdeuh semte zong kingaisng panpan in, mi lohching khat in kituat panpan hi.

Ei Delhi TBC (ABA) te zong atangpi in government leh private nasem ihi uhi, ah lian lua ihi lou hangun. Tua ahihtakleh, ngaihsutna khat a, mi lohchingte kichi theihna tankhat zong um theih hi. Na hun paisate enkik inla, na tu dinmun pen Pasian gualzawlna hi na chihleh, Pasian kianga lungdam thu gen in.

Israel ten Gam chiamgam (Promise land) lading a ah kisak lai un, ah Lamkai muanhuai uh Joshua in lohchinna ding thuguk a mite kiang ah gen hi. Tua ahihleh, Pasian dan sun leh zan a ngaihsun gige ding, Pasian dan bangtak a gamtat ding ahi (Joshua 1: 8). Pasian dan banga gamtat gige pen lohchinna lampi bek hilou in, lohching chianga gamtat dingdan zong ahi.

Ih sep ih bawl na mun ah Pasian dan zui gigete ihih uh kideihsak huai mahmah hi. Sepna hoihtak nei lei zong, ih sepna mun a Pasian dan ih zui kei leh 'mi lohching' ki hilou ding hi, Pasian mit muh in. Sepna bang mah neiloute zong, ih hinkhua a Pasian dan sun leh zan a ngaihsun a, ih gamtatna a Pasian dan ih zui gige leh Pasian mit a 'mi lohchingte' ki hi veve hi. Hih dokna kidong chiatlei deih huai isa uhi: Lohching na kisa hiam?

 ***21082022***

Share:

Zogam Today Essay Writing Competition

Zogam Today, An Independent Daily Newspaper, invites participants for essay writing competition on the theme- "Problems of Drugs Abuse among the Young Generations Today" on its  Zogam today 10th Anniversary (30 October, 2022).
Share:

Permission Letter for 100 MBBS seats for Churachandpur Medical College from MARB

Share:

BSF Recruitment 2022 : Apply online for over 1300 vacancies


Applications are invited for 1312 vacant positions in Border Security Force (BSF).

Border Security Force (BSF) is inviting applications from eligible candidates for the Non-
Gazetted & Non-Ministerial posts of Head Constable (Radio Operator) and Head Constable (Radio Mechanic) in Group 'C' on temporary basis that are likely to be made permanent in Border Security Force (Comn Set-up) for the vacancy year 2022.

Name of post : Head Constable (Radio Operator)

No. of posts : 982 [ UR : 321, EWS : 420, SC : 131, ST : 110]

Eligibility Criteria : Matriculation or equivalent from a recognized Board and two years Industrial Training Institute (ITI) Certificate in Radio and Television or, Electronics or, Computer Operator & Programming Assistant or, Data Preparation & Computer Software or, General Electronics or, Data Entry Operator from a recognized Institute.

Or

Pass in Intermediate or 12th standard or equivalent with Physics, Chemistry and Mathematics from a recognized Board or University or Institution as a regular student with aggregate 60% marks in PCM subjects.

Name of post : Head Constable (Radio Mechanic)

No. of posts : 330 [ UR : 43, EWS : 61, OBC : 100, SC : 77, ST : 49]

Eligibility Criteria : Matriculation or equivalent from a recognized Board and two years Industrial Training Institute (ITI) Certificate in Radio and Television or, General Electronics or, Computer Operator & Programming Assistant or, Data Preparation & Computer Software or, Electrician or, Fitter or, Info Technology & Electronics System maintenance or, Comn Equipment Maintenance or, Computer Hardware or, Network Technician or, Mechatronics or, Data Entry Operator from a recognized Institute.

Or

Pass in Intermediate or 12th standard or equivalent with Physics, Chemistry and Mathematics from a recognized Board or University or Institution as a regular student with aggregate 60% marks in PCM subjects.

Pay Scale : Level-4 in the Pay Matrix, Rs. 25,500 – 81,100 (as per 7th CPC)

Age Limit :

i) Not below 18 years or over 25 years (closing date of receipt of Online application) for General Category.

ii) Not below 18 years or over 28 years (closing date of receipt of Online application) for OBC Category.

iii) Not below 18 years or over 30 years (closing date of receipt of Online application) for SC & ST Category.

How to apply : Candidates can apply online for the above positions through the website https://rectt.bsf.gov.in/ up to 11:59 PM of September 19, 2022

Application Fees : Each male aspirant belonging to General (UR)/ EWS and OBC categories for the post of HC(RO) & HC(RM) will have to pay examination fee @ Rs. 100/- only for each post through SBI Online Payment Gateway by using following modes: – Internet Banking (INB),  Credit/Debit cards, UPI, Wallet. No Examination fee is required to be paid by the candidates belonging to exempted categories/female candidates (i.e candidates belonging to Scheduled Caste, Scheduled Tribes, BSF Candidates, Ex-Servicemen and Compassionate Appointment). However, Rs. 40/- plus taxes = Rs.47.2/- will be charged from every candidate as "Service Charge" by the CSC (Common Service Centre).
Share:

ATSUM : Press Communique


 

Share:

NSCN: PRESS RELEASE

GOVERNMENT OF THE PEOPLE'S REPUBLIC OF NAGALIM
Ministry of Information and Publicity

PRESS RELEASE
CHq Hebron, the 20th August, 2022

The Kuki Tribal Union (KTU) expressed its dismay to the news item that appeared in some local papers and social media platforms regarding the surrender of eight (8) KTU members on the 19th August, 2022 to the Halflong Battalion of the 11thAssam Rifles (AR), Dimasa Hasao, Karbi Anglong, Assam. KTU refuted the claim of the AR that the surrendered members are members of KTU. As per official records they are not listed as members of KTU. It is the handiwork of the AR to gain unqualified credit out of the surrender ceremony.

It may be noted that one Tatar from KTU, Mr. Doulalsem Khongsai surrendered to the 11th AR on the 16th June, 2022. It is believed that he is hand in glove with the 11th AR to tarnish the good name of KTU by making the eight persons surrendered as KTU members. Doulalsem Khongsai is a person of dubious distinction who got himself elected as Tatar from the backdoor without going through the official process to be proposed, endorsed and approved by KTU. Morally on the wrong side from the beginning he did not think twice as he himself surrendered to the AR.

- MIP, NSCN/GPRN
Share:

PILVANG HUAI ~ Mumung Tonsing

TULAI in digital payment apps (bhim, gpay, phonepe, mobikwik, paytm etc²) ki hahzat mahmah ta hi.

Hiai toh kisai in QR Code, UPI, Account Number, Phone Number tungtawn in sum ki khakna leh van leina ah sum piakna in kizang hi. Ahi a, huaite zat manpha leh zangkhai ahih komkom in pilvang huai khenkhat kon lui khe ding.

1. Sum kuahiam in honkhak, vanlei na a kuahiam in sum hon piak leh na phone ah notification hongpai ding a, huchibang hong pai kei leh sum hon khatu/hon petu theiden lai phot in. 

2. Notification hongpai kei hial leh sum hon khaktu/hon petu na paikhiaksak ma in na balance check masa in.

3. Notification hongpai lou ahih a, sum hon khaktu/hon petu in success a chih leh a phone ah transaction details etsak inla, huai hun chian thil 3 en teitei in. 
1. Sum hon khak zah 
2. Hon khak ni (date) 
3. Hon khak hun (time).


Hiai kon gelh naziak ahih leh, Mr X in dawr a bawl a, van khat Rs 500/- in zuak hi. Mikhat lungput diklou sa toh vanzuak tu khem sawm hi. Van Rs 500/- huai dawr ah va lei a, sum piak na di QR code scan dan kineih in, midang kuahiam toh sum Rs 500/- a ki piak nasa uh SCREENSHOOT mahajohn kiang ah lak gaih a, sum kon khak khin chi hi.


Hichibang a ki khemna lamka ah atuak kha zeuhzeuh om a, tuni mahmah in leng kou dawr ah ka tuak kha ua , himahleh  dawr ngakte ana khem zou kei vanglak hi.himahleh hong khem zoukei vanglak. A poi mahmah bel, ka dawr kiang lak ua dawr ka bawlpih uh lawmte khat ana  khemzou chitchiat a, poi khopmai.

Mask bun in ka dawr sung ua ki muang ngamtak mai in hong om a, CCTV record ah dawr sung a hong omdan, a ki muan ngam dan i et leh star huai jejen😃😃😃

Poimohna omleh bel CCTV record et khik theih din om.
--------
Share:

Kuki National Organisation: ORDER

Share:

Obituary: Remembering Pu Genliankham @ Liana Vaiphei (1963-2022)


A kind-hearted philanthropist, Pu Genliankham, fondly known as Liana Vaiphei, passed away in Bengaluru on 20 August 2022 after a prolonged illness. He was 59.

He was the President of the Zomi Youth Association (ZYA), Bangalore Region, and was widely known for his selfless service and compassion toward the Zo people living in the city. His helping hands reached many who faced difficulties, and his humble nature left a deep mark on everyone who knew him.

Pu Liana was also among the earliest settlers in Bengaluru, paving the way for many others who came after him. His life was a testimony of love, care, and dedication to the welfare of his community.

During the condolence gathering, Rev. M.G. Nehlian, a doctoral student at United Theological College (UTC), Bengaluru, shared an encouraging message and prayed for the bereaved family. As students, we could only stay for a brief time before returning to our campus, but our hearts remained with the family in their time of grief.

May God comfort his wife, children, and loved ones, and fill the emptiness left by his passing.

“The Lord is close to the brokenhearted and saves those who are crushed in spirit.”Psalm 34:18 (NRSV)


~ Bruce K. Thangkhal
Bengaluru | 20.08.'22 (Sat)

Share:

Manipur media decided to boycott Congress Party and its MLAs


 

Share:

ATSUM : Press Communique

 PRESS COMMUNIQUE

Imphal/ the 17th August, 2022

 

ATSUM TERMS THE CHARGE MADE BY CM BIREN ON THE HAC RECOMMENDED ADC BILL 2021 AS “DISINTEGRATING MANIPUR” IS AN ATTEMPT TO POLITICIZE TRIBAL ISSUE.

 

The charge made by the Hon’ble CM N. Biren on the HAC recommended ADC Bill 2021 as “Disintegrating Manipur” published in local media on 12th August 2022 is nothing but an attempt to politicize and criminalize the tribal movement and further deprive tribals of constitutional rights. It is unfortunate to learn the head of the state interpreting the existing legislative procedure into his convenient terms. As empowered by Article 371C read with the Manipur Legislative Assembly (Hill Areas Committee) orders 1972, the HAC had recommended a landmark ADC Bill 2021 which is permissible under the law to strengthen the ADC and ensure equitable development in the state of Manipur. The HAC have done their constitutional duty as specified under paragraph 4 (3) and paragraph 7 of the presidential orders 1972. Therefore, rather than derailing the genuine constitutional demand of the tribal populace, the Hon’ble Chief Minister should facilitate the flow of the legislative procedures in the Ma
nipur Legislative Assembly by introducing the Manipur (Hill Areas) Autonomous District Councils Bill 2021 which was recommended by the HAC.  

In fact, the remark of the Hon’ble CM is a ploy to mislead the people of the state and foster further misunderstanding between the hill tribals and the valley community. There is nothing as such in the contents of the bill that aims to disintegrate the state but autonomy and equitable development for the hill areas as envisaged in the Article 371 C of the Constitution of India. The ADC Bill 2021 provides for a Hill Secretariat to oversee the administration of the ADCs headed by an officer not below the rank of chief secretary but it does not mean that there shall be a "separate state secretariat" for the hill areas to be headed by a chief secretary.  'Two secretariats" or "two chief secretaries' as alleged by the CM is just a figment of his imagination.

The two proposed Manipur (Hill Areas) District Councils (Sixth Amendment) Bill, 2022 and Manipur (Hill Areas) District Councils (Seventh Amendment) Bill, 2022 are just eyewash to thwart the movement for the demand of HAC recommended ADC Bill 2021. ATSUM regrets the inimical stance of the State Government to the constitutional concept of tribal autonomy and the two proposed Manipur (Hill Areas) District Councils (Sixth Amendment) Bill, 2022 and Manipur (Hill Areas) District Councils (Seventh Amendment) Bill, 2022 as nothing but another dangerous political bait to countermand the HAC recommended the Manipur (Hill Areas) Autonomous District Council Bill, 2021. ATSUM rejects the two proposed Bills as a dissolution rather than devolution, disempowering rather than empowering, inter alia, for the following reasons.

First, by omitting the operative term "Autonomous" in particular, the State Government attempts to reduce the existing autonomous district councils into mere small town district corporations. Second, Section 29(xxvii) of the proposed Manipur (Hill Areas) District Councils (Seventh Amendment) Bill, 2022 proposes a dangerous land use policy in a blatant attempt to dilute the existing tribal land rights. Apart from the erstwhile requirement of being a Scheduled Tribe, the new land use policy attempts to introduce other "domiciliary" criteria as an alternative qualifying status for the purpose of acquiring land in the Hill Areas. Meaning, any person including a non-tribal can now acquire tribal lands if he is a domicile within a given hill district. The proposed Bills also attempt to exempt the State Government from the existing bar as the State Government may now freely acquire lands in the Hill Areas if it is for public utility purposes.

Third, the proposed omission of the subject "public health and sanitation" and Section 29(2) of the principal Act, i.e. the competency of the District Council to recommend in the matters of (a) appointment or succession of Chiefs; (b) inheritance of property; (c) marriage and divorce; and (d) social customs; fourth, the attempt to rob in the Indian Forest Act, 1927; fifth, taking away of "protected forest" from the existing power of the autonomous district councils to manage any forest as proposed under Section 29(xiv).

Sixth, the proposed Manipur (Hill Areas) District Councils (Sixth Amendment) Act, 2022 which provide each district council to consist maximum of 24 elected members and a minimum of 3 elected members makes a mockery of the Autonomous District Councils. Moreover, by conferring equal voting rights and privileges to the nominated members and by giving the state government the power to determine the number of Members in each District Council, the Bill attempts to further strangulate the existing autonomous district councils.

In fine, rather than suppressing the democratic aspirations of the hill tribals through threat and intimidation, ATSUM urges the State Government to promptly address the issue in the interest of peaceful mutual co-existence. 

 

Department of Information and Publicity

All Tribal Students’ Union Manipur (ATSUM)

Share:

Condolence Programme of Pu (L) Genliankham Vaiphei

 


CONDOLENCE MESSAGES FROM CIVIL SOCIETY ORGANISATIONS










Share:

Free medical check-up for Northeast

Biggest free whole body executive Medical Check-up Camp (15 days ) for North East employees in private sector, students in Delhi NCR.
---------
- Free medical whole body executive Check-up Camp for North East People working in Private/ Unorganised Sector and Students in Delhi NCR organised by Helping Hands in collaboration with Sanjeevan Hospital, Daryaganj, Delhi from 1st Sep to 15th Sep, 2022.

- To avail the benefits of free health check-up register in advance before 25th August, 2022

Click here to register- https://forms.gle/cEcscUjUvZiSKFeQA 

Or Call 7678373839 to register offline.

- Our aim is  to reach out  for health check up for lowly paid NE employees in unorganised private sectors, poor students, aspirants for competitive  examinations, pastors, monks, nuns, new lawyers, media persons from NE based at Delhi.

- Help us to reach out to them by sharing at your social media forums, disseminate the information s in your community for NE employees working at Delhi, Gurgaon, Noida, Faridabad, Ghaziabad, Meerut, Rohtak, Jhajar.

Robin Hibu, IPS
President, Helping Hands
Share:

Momoi passed away

Ms. Hatthienmoi (38) d/o (L) Pa Lallam of Chiengkonpang, Khuppau Road in tuni 18-08-2022 dak 7:15am vel khan damlohna ziekin District Hospital ah eina muolliem san hi.

Rest in Peace!
Share:

UZO Zotang Block Secretary M Lal Zou found dead

 UZO Zotang Block Secretary a shisa in kimu

Lamka, August 16: Gari accident zieh a shi hiding a mijousie in agintat Gousuanlal @ M. Lal Zou s/o (L) Th angchinkhup of S. Belpuan pen hiamhei a adehkhu kisatna ma muthei ahiban ah hepina bei a kisoisahna hiding a gintat liamna ma tuomtuom atahsa tung a muthei ahina ah meltheilou pawlkhat in atha hiding a gintat ahidan report in gen hi. 

M. Lal Zou ahileh August 13, 2022 zan nai 11:00 ding vel a phone call amu jou a S. Belpuan khuo apat Singngat khuo zuon a Bolero a taipawt ahina ah meltheilou pawlkhat in Singngat Hanmual a lamtan a tuachi'a a soisallup uh hiding a gintat ahi chi'n zong report in gen hi.

August 14, 2022 zingmawng nai 7:00 ding vel a M. Lal Zou a shisa a aluong mukhiet ahijou sawtlou nung in a innsungmi te'n social media leh mimal khat-leni phone called tungtawn in accident zieh a shi hiding chi'n thei ua, Singngat Police te'n Postmortem bawl ahileh Police leh Government process bangtan ahei khat zui ngai ding chi'a theisahna abawl zieh un a innsungmi te'n accident zieh a shi ahileh chi'n innocent tah in suoi kai in a present address Kamdou Veng Hanmual a vui ding in siluong pawkhie uhi. Hinanleh amau gintat khel ah hiamhei a kisatna ma leh ganhing bang a kisoisahna ma a tahsah tung ah mu uhi.

Alangkhat ah siltung toh kisai in UZO GHQ panna in Zou CSOs te'n accident hilou a "well planned murder" ahidan a tahsa  tung a liamna ma tuomtuom umte apat etmai a theikhiet thei ahina ah daan leh thupieh enkaitu, law enforcement acency te'n kintah a case investigate bawl a khutkhiet tute daan toh kituoh a gawtna peding chi'n mawpaina thusuo bawl uhi.

M. Lal Zou ahileh UZO Zotang Block Secretary ahi'a, lungsiet na bei a Zou CSO lamkai khat ganhing banga kithana pen UZO GHQ leh a kahieng te'n ngaisiemlou uh ahina ah kintah a daan leh thupieh enkaitu te'n suizuina nei ding chi'n theisah uh chi'n report in genbe hi.

~ Zogam Today | 17-08-2022


Share:

Railway a sepna leh eilawi ~ Mumung Tonsing

SORKAR ah nasepna i zong hehu sek ua, himahleh Railway lam pibawl zoulou deuh ihi di uam chih sim in om hi.

Sorkar a sepna hong kihong omzel dante et in Railway in semtu ding tamtak la gige uhi. Zone wise in kikhen zomah a, semtu ding lamun leh tam lazou pen ahi di uam chih lungsim ngaihtuahna hon piangsak hi. 

CDS INFOTECH a kipat khiak dek lai in Railway Recruitment Board NF Railway Chairman ka va mu a, exam centre poimoh ahih dan ka genpih hi. Aman, TCS te toh kihou un, amau sai sai dandan poilou ahi honchi hi. TCS te toh kihouna neih theih dandan in kinei zel... RRB a sem khat toh ka ki maikha ua, aman Delhi a Rail Bhawan ah gen lai din hon angvan zomah a, delhi a amah zin hun di hun remchang a la in Rail Bhawn tan ka nih un ka tung ngei uhi.

2019 kum a kalsuan na te phatuam hehu in kilang kei mahleh Pathian in poimoh asak hunhun in thil hon lemtuak sak a nikum a pat Lamka a railway exam om di chi in 2 vei jen railway authority ten hong pha mah le uh candidate tawm ziak in exam booking omsa hon cancel sak zel uhi. 

Tukum 2022 in railway exam om nawn di a chi ua, hon cancel nawn di un ka gingta hi. Himahleh lamdang tak in paisuak zenzen a Lamka khua ah amasa pen leh lamka khangthu a chiamteh tham khat hiding in kal masa in railway exam om thei ta hi. Ahih hang in, candidate  hongkuan te unau puansan silh te leh talpak te ahi ua, eilam mi om hetlou hi. Hiai in lungsim hon nuamlou sakzek hi.  Awareness lam taksap ziak hia or service lunglut  huai sa zoulou ihi uh hiam?

Edan khat a et in railway te performance a hoihlou a, a hoihlouh ziak mah in job insecure sim bang hi.  Privatization or PPP mode hitaleh,  govt in railway staff te thakhat a paivek lou hial ding un gintak huai. 

Job security lam buaipih sang mah in chinsawm masa phot peuhmah leng hoih mai lou di hia? Man lou a tul i guan sang in mat zoh nung in atuul ah guang zo leng.

---

Share:

Bang in i chi na hiam?

~ Rev. S. Thangnou

Senior Pastor, TBC (ABA) Delhi


Tulai khenkhat in Jesu I gintat I san nakleh chi na thei nawnlou, zawngthei nawnlou, genthei nawnlou in hau in dam ding chi uhi. Hinapi in a chite zong dam denlou in zatui mah toh ki-en veve hi. Zatui zang a damna pen Pasian deihna hizaw hi, a zang nuamlou a sih sa pen Pasian deihna hilou hi. 

Damlouna hang pen 

1. Taksa aom ihihman in: Khanglui lai in china luna khat a om chiang in, dawipeh, kaumat chi’n a tuamtuam ngoh ahi. Dactor ten natna hik nin leh nan ngoh hi. Khristian te'n Setan/Dawimangpa mohna chi hihang. Mihingte taksa om ihihman ana thei, asia thei, akiam thei gulh leh tang nei chi leh sa nei ihi uhi. Nekna, dawnna pan, huih apan, asianglou tampite nekha, dik kha ihiman in i china thei hi. Khovot leh kholum thuak zoulou in zona kina thei hi. 

2. Setan bawlsiat man in: Setan pen hung khempha, hung bawlsia ahihman in i nuntakna hung bawlsia tawntung hi. Launa ding natna, puktheihna, poitheihna, haina, sihna chihte a kipan a tuamtuam hung bawl sia hi. Toupa Jesu hunlai in dawi bawlsiat hangin a hawlkhiat sak, a damsak tampi om hi (Mk 9:14-27 & Lk 8:26-39).

3. Mohna dan thuakman in: Toupa a it a tate sat in thuhilh a chih bang in Pasian ta ihh zoh leh khelhna a bawl chaing in Toupa hung satna om hi (Heb 12:5-6). Pasian in chinat sakna toh mihing thu hilh a, a pumpi zousiah natna toh a kidimsak hi (Job 33:19). Khenkhatte a mauh khelhna hang in a chi uh na a, amohna hang un gimna a thuak uhi. Ahihhang Toupa i mohna zah zah hung thuk denloyu hi. Hung thuk hileh kuaman thuak zoulou ding hi (Sam 107:17). Toupa aw mohnate chiamteh le chin kuan thuak zou ding ahiam? (Sam 130:3).

Chinatna zousiah dawimangpa mohna hikhin samlou a Pasian min thanna leh Jesu min thanna kilatna zong om hi. John 11:4 "Hih chinatna in sihna ding ahikei hi, Pasian min thanna ding leh Pasian tapa min thanna kilatna ding hi," a chi hi. Lazer chinatna Pasian min thanna kilatna ding ahi. Chinatna khenkhat a chinate mahmah in Pasian a muh theihna ding, midang te'n Pasian a muhtheihna ding a natna zong om thei hi. Mittaw khat Juda te'n ama mohna hiam, anuleh pa mohna hiam? chi a adot chiang un, Jesu'n "kuamah mohna hang hilou in, Pasian min thanna ding hi," a chi hi. Tua ahihman in chinat chiang in nakpitak a i kithumsak ding thupi hi. Achinate ginna toh adamg bang in a deishak a pua mite ginna toh zong china te'n damna ngah thei mawk uhi (Lk 8:50, Mt 9:22, Jer 17:14). Simtute Toupa'n dam thupha hong pe chiat ta hen. 


--- 14082022 ---


Share:

DAHNA TUNGA KIPAHTHU GENNA

Ka tapa/naupa uh M Gousuanlal @M Lal Zou in Dt 14 Aug 2022 jingkal in vangsiathuai tah a Singngat hanmuol gei a angna muolliam sanna tungah hingna ittpi a hing buaipi-
 
a) Aluong puon hing tuomsah ban ah akuong (coffin) hoitah hingbawlpie Singngat Youth Club.

b) Innte hina mohpuohna hing lapie Pa Ginkhanthang Sumchinvum, aluongdamsa kiphaltah a BOLERO PICKUP a Belpuon tan hingpuo pie Pa Seimang leh aloinu Hoineu Sumchinvum

c) Kiphal tah a agim atawlte dawnding singpi hingna bawlsah Pa Khupsian Muollum V/President UZO Zotang block 

d) Aluong hing buaipi Singngat Police

e) Puon a aluong hing tuomsah :- YPA Singngat Block, 
KNA president Singngat Block, UZO Zotang Block, LCC Presbyterian Church Belpuon,    leh khokim khopam Singngat, Tangpijol, Maukot, Muvanlai, Allusingtam, Zabellei, Buhsau, Simbuk, Munpi, Laijang, Sumchinvum, Haijang, Belpuon leh Muollum te ban ah genkhalou pawlpi leh mimal tampite tungah tami news tungtawn in kakipahna thu kahing gen uhi.

Tualeh aseppi uh it tah a Ambulance toh hingdel a Belpuon apat Lamka tan aluong hing puosah 
ZYO GHQte, 
UZO GHQte,
HPO GHQte, 
Pi Muanching w/o Pu Chinlunthang MLA 60 Singngat assembly Constituency.

Innmun a hall leh vai hing saipie KAMDOU VENG VA,  
ZYO KAMDOU VENG unit leh CEMETRY boardte, 
ban ah programme kitup tah a hingna bolsah leh hakhiatna hing saisah PRESBYTERIAN CHURCH Tuibuong LCC, PWF, PYF te leh ZPYF Leentang district ten ngainatah a puon leh sum ah nahing gaal nate uh 
kipahthu kahing gen son2 uhi.
 
Tualeh, BOLERO accident spot apat lakhiatna dia innsung sih le taang a pan hing lapie Pa Kaikhanlal leh Upa Kailian Belpuon, 
UZO ZOTAANG BLOCK,
UZO SINGNGAT BLOCK

Crane leh shaktiman kiphaltah a hing jangsah Mahajon Jangkam Singngat Lhanghoi veng.

Social media tungtawn a siltungte hing theja sah WHATSAAP leh FACEBOOK GROUPTE. 

TATA hingtuo Mahajon Kailal Muollum te leh mimal tampi hing panpitute jie a Bolero lakhiat jou a umthei ahijie in katung uah nahoinate uh kouman bangmah ditjona hingnei joulou ding kahi jie un Mangpan ale tampi'n hing guoljol tahen chi ka thuumna uh ahi.

Atopna in ZOU CSOs
UZO GHQ,
ZYO GHQ,
ZSP GHQ leh
ZOWHRO GHQ ten nangthuopi ua maban ah kapoimoh bang ua  hing kithuopi nalai ding nahidan uh ka thei jie un kipahthu kahing genkia uhi.

Tualeh tami social media tungtawna moltah a kipahthu kagente uh kipahtah a hingna sanpie din Mangpa min in kahing ngen uhi.

Na khotuo uhleh noute tungah kipah
 
(a) Chiinkhanman (Anu)

(b) Mangkhanlun (A upa)
Share:

ATSUM: PRESS COMMUNIQUE

Imphal/ the 17th August, 2022

ATSUM TERMS THE CHARGE MADE BY CM BIREN ON THE HAC RECOMMENDED ADC BILL 2021 AS "DISINTEGRATING MANIPUR" IS AN ATTEMPT TO POLITICIZE TRIBAL ISSUE.

The charge made by the Hon'ble CM N. Biren on the HAC recommended ADC Bill 2021 as "Disintegrating Manipur" published in local media on 12th August 2022 is nothing but an attempt to politicize and criminalize the tribal movement and further deprive tribals of constitutional rights. It is unfortunate to learn the head of the state interpreting the existing legislative procedure into his convenient terms. As empowered by Article 371C read with the Manipur Legislative Assembly (Hill Areas Committee) orders 1972, the HAC had recommended a landmark ADC Bill 2021 which is permissible under the law to strengthen the ADC and ensure equitable development in the state of Manipur. The HAC have done their constitutional duty as specified under paragraph 4 (3) and paragraph 7 of the presidential orders 1972. Therefore, rather than derailing the genuine constitutional demand of the tribal populace, the Hon'ble Chief Minister should facilitate the flow of the legislative procedures in the Manipur Legislative Assembly by introducing the Manipur (Hill Areas) Autonomous District Councils Bill 2021 which was recommended by the HAC.   

In fact, the remark of the Hon'ble CM is a ploy to mislead the people of the state and foster further misunderstanding between the hill tribals and the valley community. There is nothing as such in the contents of the bill that aims to disintegrate the state but autonomy and equitable development for the hill areas as envisaged in the Article 371 C of the Constitution of India. The ADC Bill 2021 provides for a Hill Secretariat to oversee the administration of the ADCs headed by an officer not below the rank of chief secretary but it does not mean that there shall be a "separate state secretariat" for the hill areas to be headed by a chief secretary.  'Two secretariats" or "two chief secretaries' as alleged by the CM is just a figment of his imagination. 

The two proposed Manipur (Hill Areas) District Councils (Sixth Amendment) Bill, 2022 and Manipur (Hill Areas) District Councils (Seventh Amendment) Bill, 2022 are just eyewash to thwart the movement for the demand of HAC recommended ADC Bill 2021. ATSUM regrets the inimical stance of the State Government to the constitutional concept of tribal autonomy and the two proposed Manipur (Hill Areas) District Councils (Sixth Amendment) Bill, 2022 and Manipur (Hill Areas) District Councils (Seventh Amendment) Bill, 2022 as nothing but another dangerous political bait to countermand the HAC recommended the Manipur (Hill Areas) Autonomous District Council Bill, 2021. ATSUM rejects the two proposed Bills as a dissolution rather than devolution, disempowering rather than empowering, inter alia, for the following reasons. 
First, by omitting the operative term "Autonomous" in particular, the State Government attempts to reduce the existing autonomous district councils into mere small town district corporations. 

Second, Section 29(xxvii) of the proposed Manipur (Hill Areas) District Councils (Seventh Amendment) Bill, 2022 proposes a dangerous land use policy in a blatant attempt to dilute the existing tribal land rights. Apart from the erstwhile requirement of being a Scheduled Tribe, the new land use policy attempts to introduce other "domiciliary" criteria as an alternative qualifying status for the purpose of acquiring land in the Hill Areas. Meaning, any person including a non-tribal can now acquire tribal lands if he is a domicile within a given hill district. The proposed Bills also attempt to exempt the State Government from the existing bar as the State Government may now freely acquire lands in the Hill Areas if it is for public utility purposes.

Third, the proposed omission of the subject "public health and sanitation" and Section 29(2) of the principal Act, i.e. the competency of the District Council to recommend in the matters of (a) appointment or succession of Chiefs; (b) inheritance of property; (c) marriage and divorce; and (d) social customs; fourth, the attempt to rob in the Indian Forest Act, 1927; fifth, taking away of "protected forest" from the existing power of the autonomous district councils to manage any forest as proposed under Section 29(xiv). 

Sixth, the proposed Manipur (Hill Areas) District Councils (Sixth Amendment) Act, 2022 which provide each district council to consist maximum of 24 elected members and a minimum of 3 elected members makes a mockery of the Autonomous District Councils. 

Moreover, by conferring equal voting rights and privileges to the nominated members and by giving the state government the power to determine the number of Members in each District Council, the Bill attempts to further strangulate the existing autonomous district councils. 

In fine, rather than suppressing the democratic aspirations of the hill tribals through threat and intimidation, ATSUM urges the State Government to promptly address the issue in the interest of peaceful mutual co-existence.  

Department of Information and Publicity
All Tribal Students' Union Manipur (ATSUM)

Share:

Flags on Independence Day in Manipur

Share:

Recent Posts

Popular Posts

Articles

SUBSCRIBE

Thangkhal Bible in Mobile

Mobile phone a Thangkhal NT Bible koih ding dan

Read Thangkhal NT Bible

JOIN KV fb

ZOMI FINS

PHOTO GALLERY

THANGKHAL COSTUMES
TBCWD TOUR 24-Sept-2022
Kulhvum Prayer

Blog Archive