BATTLE OF TWIBOM (SAJIK) IN ANGLO-KUKI WAR 1917-1919

 By:- L. Seikholen Khongsai

17th October 2025, Kukiland: Anglo- Kuki War 1917-1919 Galpi sunga Battle of Tuibom (Sajik) British Sepai ho gal lelna khat le aha thi nau munkhat ahi. Hiche a Kuki Sepai hon British te Ambush abol uva nasatah a akikapto nau ajehchu hiti ahi. British hon Lonpi le Longya anahal lhah uva, British Sepai Burma Column hon Longya pa Pu Ngulbul Haokip anamat uva gal hing'a akai uva asopipa Pu Pumzamang Teddim jong British te thupeh a asopipa Pu Ngulbul Haokip lol atan a Gallu-ai a, a ai jeh a hungsoh ahi. 

Hiche Longyapa Pu Ngulbul Haokip Luchang gallu a ki'ai thu chu Kuki Sepai lah a Pu Paokhotil Lunkim in ajahdoh phat in alung hangbeh seh jeng in, "gal hijongleh ahinga kikaiya chujouva alol kitan a ki-ai kiti hi kinoisena chungnung ahitan, Nanghon kasopipa lu na'ai theiju leh kenjong nangho lu ka'aimo dingham?" tin Pu Ngulbul Haokip phu ladin akigo tai.

 Hichun Mombi atiu Lonpipa Pu Ngulkhup Haokip  toh akihou toh lhonin, Pu Paokhotil Lunkim leh Pu Semchung Haokip chu Kuki Sepai mi 50 vel toh vaikon tha din nganse na ana mulhon e. Hichun Lonpi, Longya, Tolbung, Moltuh chule kho kinai domho jouse ah pasal galkon thei phabep akichom khom uvin ahile mi 50 val akisutouvin ahi.  Hitoh lhon chun Ambush a din kigotna ana asem tauve. Ambush bolna ding nithum anavat chun Kuki Sepai honjong manchah asem tauvin ahi. Thalpi thalchang akisem uvin, meilou asuvin chule meichang akikhen uvin nasatah in kigotna ananei uvin ahi.

 Chule aneh diuvin Khosung nupi hon  changlhah asem peh uvin hichu akipoh uvin Twipai jong akipoh cheh uvin alel lheh vangun kah komle  goljona anei ji jeh uvin khosunga nungah gollhang hojong nehle chah sem a pang ding anakichatpon ahi. Ambushho nikho khat lhin masang nilhah lang in akon doh uvin Twibom kiti  mun chu anajon uvin ana chang pang tauve.    Manchah choilou se se  chun hiche Thalpi asem houchu akichoi uvin,  alivathei kiti Thalpichang pohna kisem hochu atungtun uvah Thalpi chang a nilhing'a din akipoh uvin ahi.

  Mi 12 tobang chun Thihnang Jangvoh akipoh uvin chule Sellungbom a meilou meichang jong ninglhing domin kigotna anei uvin akipoh cheh uve.   Hichun Burma le Manipur gam kijot matna lamdunga Burma Military Police holeh British Army  Assam Rifles ho chesuh chetouna tehse hon Chapei atiu (Chakpi) Vadung kiti Twibom a chun Burma Military Police lamkai Liut. Molesworth jong Chahsat Kulpi chu March 1918 a Bulu (attack) nadinga tohgon um ahin hiche a dinga chu Liut Molesworth jong asepai tetoh hung ding anahet jeh uva  chesuh chetouna lampi chu anavet lhih jinguva Ambush bol nathei munchu analhen lhen jengu ahutai.

 Hitia Pu Ngulbul Haokip phu lahding atitah ngal uvin kihouna asem uvin Liut Molesworth  thana ding chun kihoukhomna anei banguvin chupet tah a Thalkap themcheh Pu Paokhotil Lunkim (Tolbung) le a upa Pu  Letkhosem Lunkim Tollaibung (Tolbung) Pu Vumjahel Lhamao, Moltuh leh Pu Holso Lhungdim, Lonpi hocheng chu Lonpi kho ah Thalkap  anakitet sah uvin ahi. Leitol monglanga Patjang khat  khaijuvin khat khat in  akikaptet u ahi.

  Adangsen akap khapouvin  amaho lah a chun Pu Paokhotil Lunkim chun Patjang chu Tong 50 a gamlha chun anakap tan in ahi. Hijeh chun amaho lah a Ambush abolnauvah British Sepai Lamkai pa Liut Molesworth kapding chun analheng doh tauve. Nini nithum anachangpang ahi tauvin hinlah British sepai hochung ahung tapouve.  Nithum lhinnan British Sepai ho ahung kitol tauvin ahi. Kuki Sepai hojong Chapei vadung pangah detkheh in panmun akisem nahiuva chun apansauvin Keipin Gamsa dang achaan bangin anachang pqng uvin, Pu Paokhotil Lunkim thalgin chu angailhi keu jeng tauve. Hiti chun Chapei kadunga Twibom kitilaitah chu ahinpal tauvin ahi. Chapei Vadung hung galkai diu ahi ti ahetphat un, ahung galkaina diu vadungpang lamkotso a chun Pu Paokhotil Lunkim chu panmun hoitah kisemna a chu apang in angah jinge.

  Hiche a Kuki Sepai ana changpang (Ambush bol) hochu mi 50/60 ahiuve. British Sepai hon jong Vadung twi ahin noh un, Lieutenant Molesworth chu asepai hon Vadung galkaipi din laang chunga atousah un thupitah in ahinpu'uvin twi chu ahinnoh pi taove. Pu Ngulkhup Haokip in chulai mun a um Kuki sepai hochu thupeh ananeijin, "Koi hileh Pu Paokhotil Lunkimpan Thal alha masangsea thal lha umthei louding ahi" tia anagih soh kei ahitai. Vadung ahung galkai ding phat un Pu Paokhotil Lunkim'in jong ameilou belnga'a kithung chu kigo vamphet in athal long jong akaodoh in Liut. Molesworth chu adoitoh chet in akap leh adipkong tah akhah peh in twilah'a akileh lha jeng in ahi. Hiti chun chomkhat pi kikaptona nasatah ana umin ahi.

 Kuki Sepai hochun panmun le kiselna phatecha akisem u ahijeh in British sepai ho thalchang chun amoh khah thei lou u ahi, hijeh chun British hojoh chun alel  tauvin, alang khat a, alam kaipao'vin thina atoding dinmun'a, a umtah jeh chun akinung tol deu deu taovin ahi. Hijongle alang langa athi amang a'umgel un, anachang pangjoh tichun Pu Paokhotil Lunkim le Pu Ngulkhup Haokip lamkaina'a Kuki Sepaiho chun anojep un, hiti chun British sepoy hon alel thim phat un akinung khin uvin ahi.  Hichun Kuki Sepoy hochu Vadung lang'a chun achom lha'uvin Pu Holso Lhungdim, Pu Vumjahel Lhamao le Pu Letkhosem Lunkim hole sepoy dangho jouse jong vadung langa achom lhauvin British Sepai phabep khat akisukha hochu ana vo-lih tho taove.

  Hichu British Burman Military Police (Sepai) ho chu akinung tol un mi tampi athinao ban'ah thal le meilou, meichang tampi jong akimansah un adalha den tauve. Hiti chun British Burma Sepai ho thilong chu gamlah'a chun ahin dalhaovin thal hole manchah dang dang hochu ahin kichim doh uvin ahin kipoh tauve.  Kuki sepai jong mi 7 langin thina anato jeh chun mithi hochu ahin po'uvin ama ama kho a vuidin anavailhah doh tauve. 

Hichun hiche kikaptona phu chu alah teidiu ahi stijeh chun Pu Ngulkhup Haokip in Lonpi le Longya gamkaiya mipi ho thupeh aneijin, nunao chapang hon ahitheile khosunga kidal khin unlang, pasal ho koiman khosung adalhah thei louding, khosung le gamsung huhna a British idou uhi nungchon louva ipan diu ahi tin thu analha in hijeh chun hiche Ambush jeh chun kivenna khaotah ana kisem uvin ahi.

Brought to you by:
Sangaikot Gamkai Kukiland

~ KUKI TODAY

Share:

No comments:

Post a Comment

Comments not related to the topic will be removed immediately.

Recent Posts

Popular Posts

Articles

SUBSCRIBE

Thangkhal Bible in Mobile

Mobile phone a Thangkhal NT Bible koih ding dan

Read Thangkhal NT Bible

JOIN KV fb

ZOMI FINS

PHOTO GALLERY

THANGKHAL COSTUMES
TBCWD TOUR 24-Sept-2022
Kulhvum Prayer

Blog Archive