Lal: MSW toh MA in Social Work chu a kibang ahi, Master’s Programme ahi in. TISS hi deemed university i chih mah bangin a course structure ahihkeileh a course min chihte a ut dandan a akhek zel ahi. Hih re-structuring mechanism-te ziaka a, TISS hi effective in a course teaching dante zong practical zaw ahi. Eimi zil phak louh chih omlou e! Bang i va kingaihsiat na laizang ding la? I zil moh uh omlou. Bawl ngamlouh chih omlou. I lunglutlouhna lam ahihkei ngal leh. TISS a course ki offer te hih “latest social need” chih dungzui a kibawl ahi, mawk a kimawk bawl hilou ahi.
Lal: Tua course na chihte hi course thak ahi in, ei mi chauh hilou midangte’n zong thei seng nailou ahi. Tu’n, Disaster Management ah, eimi 2 aom uhi. Development Studies ah eimi khat pass out ta second batch hipan. HRD pen IIM-te mah level khat ahi. Admission zong haksa sim, ahiva’h eimi a na zou zong omta. Public Health pen tua first batch pai lel ahi. Azoh uleh sepna muhlah omlou hi. Ka chih mahbang in i lunglutna lam ahih nakleh muhlah omlou hi.
Lal: TISS procedure dungzuia va kihah sakkholh di dan zong om tuan senglou ahi. Ahihva’h i gam tenna mun chiat a social issues theih a poimoh hi. Hih course pen mi background tuamtuam kigawmkhawm ahih chianga, general approach ahi. Engineer background zong om, law background zong om. Gentehna ding in, Status of Women in Manipur, chihbang ahihkeileh, SC/ST Reservation, Land Ownership, Patriarchy, Child Rights, etc.. Newspaper sim mun a poimoh hi.
Lal: A poimoh pen chu i thil ngaihdan khat paipih vingveng a mi gen teng taksan louh a hoih hi. Group discussion a ding in zong hua chidan deuh mah ahi ding hi. Ahihvang in TISS in hih selection process khek lamdang zing un gen theih taktak hilou hi. Ahihva’h, tua i gente kan om tuanlou ding hi.
Lal: BSW, TISS a kipat ahihnakleh, kham muhbaih deuh hi. Ahihvang in MSW toh teh ding in chu sang tung zou tuanlou ahi uhi. MSW ahih chianga a kuakua’n a na theih tak uh ahihchianga a brand hoih in employer-te’n deihteel zaw uhi. BSW pen kum thum lak a pan ve a kihonna. TISS mithanna hih MSW ahi. BSW zoh chiang in MSW bawlzomna di guarantee omlou. Selection process a pass kim veve uh ngai. Ahihva’h, interview tan a tun nak uhleh, midang sang in advantage nei zaw ding uhi.
Lal: Mulou, SC/ST-te chauh. General category-te’n fee a un a a piak kim uh ngai. Ahihvang in student loan, education loan chihvel om na hi.
Lal: A course dungzuiin a fee kibang lou ahi. He, sum tam seng kisa thou ve un. Ei pawl i vang a pha a, i va theihpih seng kei a chihthu hi ve’n.
Lal: Govt. of India State Scholarship pen legible ngai. Hua pen direct a institute a tung. Adang teng chu Tata Trust in a piak ahita. Facility chu, 24hrs. free internet, mess, boarding, tuition, bana, field work vel pai chiang a TA reimbursement. Facility hoih mahmah hi. Va genzual ding in tam seng.
Lal: Himi hi e i gelkhelh zelna uh. Ka chih chu a freeship ziak maimai a lut sawm i hih uleh kisuk mualphou theihna ahi. Social cause a lunglutlou pipi a athawn ahihnakleh chih delh dite ke’n vang deihsaklou ka hi. A lunglutte a ding ahi.
Lal: Na gen chu a dik hi. Aloutheilou chih di hilou, guidance a omlouh ziak ahi.
Lal: HIV/AIDS toh Livelihood issues ahi ka lunglutna.
Lal: Ka project tua ka sepna hih HIV/AIDS toh ki relate mah ahi in kituak na chih theih hi mah e. HIV/AIDS lam a va lut seng kei lezong health and development issues hina hi.
Lal: Tua kei sepna(HLFPPT) hih Global Fund Project ahi a, HIV/AIDS project ahi. Hindustan Lever Limited(Hondustan Life Care Ltd.) project ahi hi. Ministry of Health and Family Welfare undertaking ahi in, NACO toh semkhawm, Melinda and Bill Gates Foundation toh UNAIDS, USAIDS, CEDA, Global Fund, etc. te funding nuai ahi hi. Funding Agency khat ahi in, kou project nuai ah, NGO dang 48 funding ka bawl ua, NACO toh SACS toh NRHM toh programme ka bawlkhawm uhi. Kou project MP, UP toh Rajasthan a function lel ahi. Kei sep ahihleh ka nuai ua NGO omte monitoring leh evaluation ka bawl zel hi. Family Planning lam a chu kei ka va lut seng kei hi. Department tuam in a enkol zaw uhi.
Lal: MSW zil dingte a ding in tua na gente pen zak tak lou ahi hi. Ka chihna chu, social worker chu mi neu, mi genthei leh mizawngte domsangtu ahihkeileh amau dinmun domsangtu ding ahi uhi. Huaziak in sum tam muhna ding ahikei a, thuneihna lam ahikei hi. Tulai khovel dinmun i et chiang in hih, mi gentheite zala summet bawl organisation a tam mahmah uhi. Ahin, a poimoh pen chu bang lungsim pua a MSW zil ka hiam? Sepna muhna ding e? Mi panpih theitu a pang di ka hia? Chih khat-le-khat i kidok chian a hoih hi. TISS a kai ahihkeileh MSW zil ziak a social cause lunglut taktak 40% zong hi zoulou uhi. TISS zong a goal (tup) tangtun suak zou taktak nawnlou hi. Summet bawlna lamah kihei sim mawkta ahi. MSW ahihleh professional course ahihchiang in akipatna loh tangpi grade khat a om veve hi. TISS ahih kik leh a brand hoih in institution dang sang in tungtuang zaw hi.
Lal: Hih thu chu concept lian mahmah ahi in sun leh zan a kihou theihna hi. Ahihvangin a tom thei lam in gen lei NGO chih hih ei lamte’n kitheisiamlou mahmah ahi. I theisiamlouh ziak leh, i thadah ziak man a, summuh baihna lama kizang in…
Lal: Ka neu lai? Hoi lak a... Hostel a kikul khum zing! Innlam i pawt chiang a broiler aak bang a kimai kawi vevaw. Hostel ah: 1988-2000 . Bangalore ah: 2001-2004, Muolvaiphei ah(teacher): 2004-2006, Lamka ah MSF: 2006-2007, TISS, Mumbai ah: 2007-2009. Kum 2009 a kipat, kuan a theita dia Manipur kipawtsan kik. Hoi a khotang na chi e, saptuam na chi e... Huaziak a vele Mang, kei hinkhua midangte toh a kidanglam dan. Innlamte a mel uh ka theih vang a, a min uh toh ka sap didan ka theih louh a dim a om, lamkal ah kimu lei zong sap didan i theihlouh chianga houpih dan ding i (=hung) haksa. Mimaw khat kisuak! Angailou, a kitheilousak dan khat kisuak dok in. Nuammoh vawt.
Lal: Na gen dik ve. Sep di lungulh mah kei de. Displacement and Rehabilitation thu a zong lunglut mahmah ka hi.
Lal: Religion(sahkhua) lam a lak ding a chu kikalh na hi. Huaziak in ke’n chu support lou ka hi. Gay rights na chih chiang in TISS in a support na chihleh khawk sa lou, a ziak chu a support tam thou na uhi. Ahihva’h NGO chih diklou ahi. NGO gay right support tawm nou khat a om hi. NGO na chih chiang in na generalise hi. TISS in a support chih zong pom taktak tuan lou ka hi. A ziak pen 30% vel chauh ahi a support te. Hua banah, a cause pen social issue lam a lak chianga under privilege-te ahihna zal ua, humanitarian ground a la pawl tam un huaziak a, TISS student-te a rally na lak ua va pang chih thu hi lel e.
Lal: Hmmm...zuoi la....i (i=hung) pawkhe khongkhongta chia maw. Ahem...KV inteligence hattuak na e le, pilvang sem ngaita lou di maw? Ha ha ha! Pi-le-pute tawndan i et leh, zuih ding om in zuihlouh ding om veve hi. Zuihlouh ding chih pen controversial mahmah ahi. Ham kibakpih, nam kibakpih khat toh na kingaih a na kiten uleh a hoihpen ahi. Pute’ tate ahihleh hoih zawsem achi uh hilou maw? Ahi’n, na kingaihpih louh, na kitheisiempih louh, na lunggulh louh khat toh na damsung na teng khawm ngap ama? Na ngap dandan in thutanna bawl in. Ngaplou sasa in mi gen ziak in mi sawl ziak in thutan bawl ke’n ka chi hi.
Lal: Kuamah bellou ding, kuamah khentuamlou ding. I hihna chiat uh kitheihsiam ding. Himi thu a hih research bawl ding ka neih laiin comment hah piak dah ning.
Lal: Khai aw...ettontak hi ke’ng e Mang, mi hat leh laisiam hizah lai ah. Amei uh zong va tuk khang e guai. Sepna thupi taktak leh lian taktakte lai ah ei bang a ki hi niaknuak a? Kipakhuai na e leh ana kihat zawsem taleh hi di hia maw. Pasian lungsiatna a ka kalsuannte, ka na lohchinnate thupi in lian kei lezong Pasian kiang a kipak thu gen lou thei lou ka hi.
Lal: A siangthou a gen ding in, ka neu a pat ka khantouh dan in hih, saptuam khat leh nam khat chihte ke’n bangmah in sim lel ke’ng! Lai a chu hih nam ka hi, ka chi a, ka min ana ki register ziak in ka na pomtou lel hi. Ahihvangin kuakua theih mahbangin kei hih, a taktak in bangmah panna ka na nei ngai kei a, nou bang in ngaihnatna ka nei seng lel kei hi. Ahihvang in ka pute zalin TBC hih geldan tuam khat ka nei hi.
Lal: Biakna dangdang sang in ngaihnatna tuam khat ka nei hi ka chihna ahi.
Lal: Mu zel mah ing. Kipakhuai mahmah hi. Bawl hoih mahmah uteh. Hat zou mahmah uchie ka gintatlouh pi in. Midang banga sum-le-pai leh HR(Human Resource) i neih senglouh vang in. I hahpan tou zel ta uo.
Lal: Ahihna uh kitheih chitchet uh henla, lai a hah sim masang un kigel fel masa uh henla, lungsim liantakin a tupnate uh lungtang taktakin delh tinten uh he aw.
Lal: Khai! Bang kisuanlahna di la? Awle lungdamhuai e, a mi pha lah penpen n’ung interview dan. Ana kipil deuh hen la hileh hoih di hia maw. Mangpha man ni e le...
Lal: God bless!





